enka

De toestand van onze fabrieken (mei 1945)

De fabriek te Ede heeft het minste geleden. Bij de gevechten in September 1944, zijn er op het terrein en de gebouwen een 86  bommen neergekomen, die wel aanmerkelijke schade hebben aangericht, doch de vitale delen van het bedrijf niet hebben getroffen; alleen het grote magazijn van bedrijfsartikelen is totaal uitgebrand. Aangezien Ede nooit geëvacueerd werd en men er in slaagde een gedeelte van het personeel aan de gang te houden, zijn de aller nodigste herstellingen aan de daken voorlopig verricht, zodat het machinepark althans enigszins tegen de invloed van wind en weer beschut bleef. De z.g. ,.Räumung" is in Ede wel werkzaam geweest en er zijn een groot aantal elektromotoren weggehaald, benevens een gedeelte van de losse inventaris en het bedrijfsmateriaal, maar de verliezen zijn niet van dien aard, dat het niet mogelijk zou zijn de fabriek binnen enige maanden weer in gang te zetten, wanneer er aanvulling van grondstoffen en hulpmiddelen komt.

image002De twijnerij in Ede na het bombardement.

Wanneer dit laatste het geval zal zijn, is echter nog volkomen onzeker. De Heer Nolet en een groot gedeelte van zijn staf is in Ede nog op zijn post en werkt op het ogenblik, voor zover dit met het beperkte materiaal mogelijk is, aan het herstel van de fabriek.

De fabrieken Arnhem-Oost en Kleefsche Waard hebben veel meer te lijden gehad. Bij de gevechten in September kregen zij geen schade, maar na de evacuatie van Arnhem stonden zij geruime tijd aan plundering bloot en daarna kwam de officiële "Räumung", die zeer stelselmatig de fabrieken leeg haalde, Uit beide fabrieken zijn bijna alle elektromotoren en elektrische apparaten weg. Verder allegereedschap-machines uit de werkplaatsen, de gehele losse inventaris van alle bedrijfsafdelingen en de inhoud van. alle magazijnen.  

image004Het centrale magazijn is geheel verwoest.

Er is geen schroevendraaier, geen moersleutel, geen bezem en geen schop meer over. In Arnhem-Oost werd het grootste gedeelte van de cone-machines weggenomen en een gedeelte van de spinpotmotoren, de spinpompen en een groot .deel van de spindoppen. De eigenlijke bedrijfsmachines bleven staan. Op de Kleefsche Waard werd bovendien in de zuurkelder al het lood van tanks en leidingen gesloopt en meegenomen. In de gevechten bij de bevrijding van Arnhem zijn beide fabrieken zeer zwaar getroffen.  

image006De spindoppen in Ede worden opgegraven uit een bomkrater.

Zij hebben lange tijd in het spervuur gelegen en op beide fabrieken is Duitse tegenstand geweest, wat de Engelsen genoodzaakt heeft met artillerievuur nog verdere schade toe te brengen. De gebouwen hebben daardoor zeer veel geleden. In Arnhem is het magazijn van bedrijfsartikelen naast de hoofdingang volledig afgebrand. Van alle daken is een groot deel verwoest. De binnen de gebouwen staande machines zijn echter nog in het algemeen intact. Aan de zich buiten de gebouwen bevindende tanks, leidingen en apparaten is zeer grote schade aangericht. De elektrische centrales op beide fabrieken zijn er betrekkelijk goed afgekomen.   

image008Tanks van de geallieerden op de Kleefsche Waard.

Zoals elders in dit nummer reeds werd vermeld, zijn wij er in geslaagd op 1 Mei j.l. de centrale van de Kleefsche Waard weer in bedrijf te stellen; van daaruit wordt dus thans reeds stroom geleverd aan een groot gedeelte van Gelderland. Wij hebben bij de voorbereiding daarvan grote steun ondervonden, zowel van de Engelse, als van de Nederlandse militaire autoriteiten, aangezien deze stroom dringend nodig is voor de watervoorziening, de meelmalerijen en andere bedrijven van openbaar belang. Men moet er echter niet op rekenen, dat deze stroom voor verlichtingsdoeleinden aan particulieren ter beschikking kan worden gesteld.

De Proeffabriek is ook zeer zwaar gehavend. Plundering, "Räumung", benevens een langdurige inkwartiering hebben van de inventaris vrijwel niets overgelaten. Alle kostbare apparaten en machines, die wij daar hadden, zijn weg. Het gebouw heeft echter iets minder geleden dan de andere bedrijfsafdelingen.       

image010Op de kade van de haven in Arnhem stonden de machines om afgevoerd te worden.

Op de kantoren en archieven is een volkomen chaos.    

De meubels zijn' vrijwel alle gestolen, maar de boeken en papieren heeft men niet meegenomen. Ze liggen echter in grootste wanorde overal verspreid, zijn vertrapt en verscheurd en hebben veel door weer en wind geleden. Van alle gebouwen is het merendeel der ruiten stuk en er zijn vele voltreffers in daken en muren, hetgeen de waterdichtheid niet bevordert.

 

Ede, mei 1945.

© 2016 Historisch Museum Ede. All Rights Reserved.

Design: @Magic