enka

Drie doden bij explosie in augustus 1925

Noodlottig ongeval bij Enka-Ede.

Op 6 augustus 1925 heet er bij de Enka in Ede een ernstig ongeval plaatsgevonden. Hierbij vielen 3 doden en zeker 10 gewonden. In de Enka archieven is hiervan slechts een melding bij "belangrijke jaartallen". Wij zijn via een kleinzoon van één van de omgekomen medewerkers aan de krantenknipsels uit die tijd gekomen. De berichten worden authentiek weergegeven in de toen gebruikte schrijfstijl.

 

Het eerste bericht komt "Het Vaderland" van 7 augustus 1925.

EEN NOODLOTTIGE ONTPLOFFING IN EDE.

Drie dooden en verschillende gewonden.

Omstreeks half twee heeft gisteren in de EERSTE NEDERLANDSCHE KUNSTZIJDEFABRIEK (E.N.K.A.) te Ede. een ontploffing plaatsgehad van een zuurstofapparaat.

Het ongeluk gebeurde op een werkplaats waar ongeveer vijftig arbeiders, meerendeel bankwerkers, aan het werk waren. Door den geweldigen knal, vluchten de verschrikte werklieden, voorzover zij daartoe nog in staat waren, de fabriek uit. Een groot aantal personen bleek echter door het ongeluk te zijn getroffen. Zij waren door de luchtverplaatsing door de werkplaats geslingerd en lagen verspreid op den grond. Degenen, die te hulp snelden, moesten tot hunne ontsteltenis ontdekken, dat er eenigen dooden onder de verongelukte waren. Verder waren verschillende werklieden min of meer ernstig gewond. Door de ontploffing werden onmiddellijk gedood de bankwerker Mos uit Ede, de los-werkman Mulder (moet zijn Möller, w. van welie) uit Wageningen en de loodbrander Foykar, een Duitscher van geboorte. De twee eersten waren gehuwd.  Van de gewonden bleken er verschillende lichte kwetsuren opgeloopen te hebben. Enkelen hadden een arm of been gebroken, maar vier werklieden waren zeer ernstig gewond. Door vier geneesheren werd de eerste hulp verleend en deze hadden goede hoop dat de vier zwaargewonden in leven kunnen blijven. De schade, materieel gesproken, is niet zoo groot; zij beperkt zich tot enkele gebroken ruiten. Het bedrijf zal door het ongeluk geen stagnatie ondervinden. In het andere gedeelte van de fabriek werd het werk onmiddellijk weer hervat. Naar de oorzaak van de ontploffing wordt door deskundigen, zoowel als van de zijde van der Justitie een onderzoek ingesteld.

Twaalf gewonden konden, na verbonden te zijn, naar huis vervoerd worden. De zwaar gewonden zijn naar het ziekenhuis te Arnhem gebracht.

Bericht Arnhemsche Courant van vrijdag 7 Augustus 1925.

Ernstige ontploffing.

Drie dooden en 10 gewonden.

Hedenmiddag om kwart- voor twee heeft in de Kunstzijdefabriek te Ede een ernstig ongeluk plaats gehad. In de mannenafdeling van de spinnerij ontplofte, door een tot nog toe onbekende oorzaak een der zuurstofapparaten, die gebruikt worden bij het repareeren van de machines en die onder de machines gelegen zijn. Het gevolg van de ontploffing was dat een der enorme zware machines door het glazen dak vloog. Drie personen werden gedood en een aantal personen gewond, deels door de glasscherven van het vernielde dak. De ontploffing werd op een kwartier in den omtrek gehoord. De spinnerij is voorlopig ontruimd. Nader vernemen zij: De drie dooden zijn een Duitscher en twee Hollanders (geen Arnhemmers). Van de gewonden zijn er twee ernstig gewond., onder wie de Arnhemmer Costerman. Voorts werden een 8-tal personen licht gewond, terwijl velen door glasscherven en rondvliegende  stukken schrammen opliepen. Begrijpelijkerwijs veroorzaakte het gebeurde een geweldige consternatie in Ede. Dadelijk werd de directie te Arnhem gewaarschuwd. De heer Hartogs begaf zich ten snelste naar Ede, waar onderwijl de gewonden reeds verbonden waren. In de spinnerij werd groote verwoesting aangericht, vooral aan dak en ruiten. De materieele schade is echter niet van dien aard dat het bedrijf er door belemmerd wordt.

Bericht Arnhemsche Courant van zaterdag 8 Augustus 1925.

De ontploffing in de Kunstzijdefabriek.

De drie ernstige gewonden bij de ontploffing in de Kunstzijdefabriek, de Arnhemmer Costermans, de Wageninger v.d.Leur en de Edenaar Wijenen, bevonden zich hedenmorgen redelijk wel. Ze waren terstond overgebracht naar het St. Elisabethgesticht alhier, waar de beide laatstgenoemden een rustigen nacht doorbrachten.

De gedoode Möller (Wageningen) en Mos (Ede) waren gehuwd en vader; het derde slachtoffer, de Duitscher Foykar, was ongehuwd. Mos was bankwerker van beroep. Möller los werkman en de Duitscher Foykar, die als Oostenrijker genationaliseerd werd, verrichte werk als loodbrander. Twaalf gewonden, waarvan enkelen een  arm of been gebroken hadden , werden door dr. Heymans van de Kunstzijdefabriek verbonden.

Bericht Arnhemsche Courant van maandag 10 Augustus 1925.

De ontploffing in de Kunstzijdefabirek te Ede.

In den toestand van de drie zwaargewonden bij de ramp in de Kunstzijdefabriek te Ede was hedenmorgen nog geen verandering gekomen. Aan het verslag betreffende het gebeurde in het Utrechts Dagblad ontleenen wij het volgende;

De juiste oorzaak is niet vast te stellen van de ontploffing, vermits de bediener van het apparaat overleden is. Vermoed word echter dat Fayckar, dat is de man die het toestel bediende en als het ware vermorseld is, de zuurstofcylinder, welke daarna vermeng wordt met waterstof, een te hoogen druk heeft laten bereiken. Anderen zeggen weer dat het zuurstofapparaat gevallen is, waardoor de ontploffing is ontstaan. Weer anderen zeggen dat de inmiddels overleden loodbrander reeds gezegd moet hebben; "Als het maar geen dooden geeft vanmiddag, want de cylinder werkt niet goed". Een ontzettend gweldige ontploffing moet het geweest zijn. Enkelen van de overlevenden zijn dan ook stokdoof geworden. De directie gelastte onmiddelijk het personeel om weer aan het werk te gaan, zulks met het oog op de goede orde en om te voorkomen, dat de gewonden in paniek onder den voet zouden worden gelopen. Een kwartier na het ongeluk waren allen weer druk aan het werk, al waren de werkers, gelijk zich laat verstaan zeer zenuwachtig. De materieele schade wordt geschtat op f 10.000 gulden.

Hieronder het enige bewijs van het ongeval bij Enka in 1925.

data1

data2

© 2016 Historisch Museum Ede. All Rights Reserved.

Design: @Magic