enka

Enkasa / Melkwol

Er zullen maar weinig medewerkers weten dat in ons bedrijf al weer lang geleden een totaal andere draad gemaakt werd, namelijk melkwol met de verkoopnaam Enkasa. Dat gebeurde in het gebouw waar nu de sponzenfabriek is gehuisvest. Ede startte hiermee in het eerste jaar van de tweede wereldoorlog 11940) en bleef dit spinnen tot in 1944. Het topjaar was 1942, toen werd 1000 ton melkwol geproduceerd. Na de tweede wereldoorlog is de fabriek niet meer opgestart. U begrijpt dat de grondstof melk is..., vreemd, maar toch koemelk. Hoe zat dat met die grondstof melk? Voor de dierenwereld heeft de natuur de keratine, een eiwitachtige stof, verkozen om in de vorm van schubben, veren of haren het gevoelige dierenlichaam te beschutten tegen koude, hitte en vocht. Deze keratine, een eiwitachtige stof, was de gedachte van de Italiaan Ferretti, zou dat niet gebruikt kunnen worden voor het vervaardigen van kunstvezels? Dat lukte hem in 1924. In melk zit o.a. deze stof en die noemt men de caseïne. Dit is de grondstof voor de melkwol. Voor het maken van 1 kg melkwol had men 1 kg caseïne nodig en dit laatste
werd verkregen uit ca. 33 liter afgeroomde melk. Bij een dagproduktie van 3000 kg melkwol was 1 00.000 liter ondermelk nodig. Daar moesten toen 12.000 koeien voor een melkbeurt goed hun best doen. De caseïne werd aangevoerd uit de melkfabriek.
Het proces was als volgt: De ondermelk werd met zuren behandeld, waardoor de caseïne gestremd werd; na het filteren en drogen had men een vlokkige massa. Na het fijner maken van de caseïne werd ze in loog opgelost, waardoor een spinoplossing ontstond. Wij zouden zeggen een soort viscose. Het spinnen gebeurde op dezelfde wijze als bij viscosegaren. Ook met spindoppen en een zuur voor de vorming van de elementaire draadjes. Alleen de doppen waren veel groter met een heleboel gaatjes er in.

NB42.h6Melkwol spinnen.

Op de foto ziet u ook de bundels draadjes uit het bad komen, recht omhoog. Deze bundels werden samengevoegd tot een kabel en gehakt in stukken van 6 of 12 cm, afhankelijk van de bestemming. Het naharden gebeurde in een formaline-oplossing. Na droging ontstond een lichtglanzend produkt, wat enigszins krulde en heel veel leek op de wol van schapen. Het was goed bestand tegen zuren en motvrij. Ook kon de vezel goed worden aangeverfd. Melkwol is dus een kunstmatige wol van dierlijke oorsprong en bezit dezelfde elementaire samenstelling als natuurwol. Een opmerkelijke eigenschap van melkwol is dat zij nog beter warmte-isolerend was. De prijs van melkwol was in die jaren aanmerkelijk lager dan natuurwol. Zoals reeds eerder gezegd, de naam van dit mooie produkt was Enkasa en de afnemers waren de kaardgarenspinnerij en voor de kamgarens.

© 2016 Historisch Museum Ede. All Rights Reserved.

Design: @Magic