enka

CAO in de beginjaren

Op 1 oktober 1932 werd de eerste CAO bij de toenmalige AKU van kracht. Onder AKU werd toen verstaan de bedrijven in Arnhem en Ede.
Bij de oprichting van ENKA in 1911 was het sluiten van een collectief contract, waarin arbeidsvoorwaarden werden vastgelegd, nog geen gemeengoed. Het aan­tal CAO's in Ne­derland bedroeg toen 87. In 1925 waren dat er 764 en in 1930 waren in Nederland 1554 CAO's van kracht.
Deze sterke toename valt samen met de economische crisis die in 1929 uitbrak. Deze crisis bleef niet zonder gevolgen voor de AKU. Uit die tijd dateren de eerste gerichte contacten tussen de directie en de vakbonden. Incidentele contacten waren er reeds eerder, maar op het gebied van de primaire arbeidsvoorwaarden voerde de directie een eigen beleid, waarin geen plaats was voor inspraak van de bonden. Wel vond er overleg plaats met het personeel over een aantal zaken, zoals dienstroosters en verlofregelingen.

 

NB11.h1Eerste CAO AKU (exemplaar van dhr. Ziegler)

 

Aarzeling

Begin 1932 werd door de bonden aan­gedrongen op het afsluiten van een CAO. De directie ging hier na enig aarzelen mee akkoord. Deze aarzeling valt te begrijpen als we bedenken dat in die dagen een CAO voor een grote industrie nog een zeldzaamheid was. Onder de toenmalige omstandigheden waren loonsverlagingen en ontslagen door de slechte gang van zaken in de economie bijna aan de orde van de dag. Het was voor de directie een hele stap de zeggenschap over de lonen en andere arbeidsvoorwaarden te gaan delen met de vakverenigingen en ze onderwerp van onderhandelingen te maken.
De geschiedenis vertelt ons dat dit grotendeels was te danken aan de visie van de toenmalige directieleden, de heren Prof. Ir. De Vooys en Ir. Van Schaik.
De partijen waren aan de ene kant de AKU en aan de andere kant de vak­bonden.
Van die eerst CAO is wel gezegd dat hij uit nood is geboren. De besprekingen met de bonden waren immers op gang gekomen onder de druk van moeilijke omstandigheden.
 

Primeur

In de presentatie aan de leden schreven de hoofdbesturen van de vakbonden ondermeer, dat het hui­dige contract ons niet geheel kan bevredigen. Aan de andere kant bestond er toch voldoening over de primeur bij een grote onderneming en werd het contract in zijn totaliteit als een goed contract beschouwd.

2 cent per uur voor de nachtdienst

Enkele afspraken die gemaakt zijn in de CAO van 1932 waren:

  • Het loon van een spinner was 59 cent per uur. Daar kwamen 2 centen bij voor één nachtdienstuur.
  • Het loon was gemiddeld NLG 30,00 per week.
  • Het aantal vakantiedagen bedroeg zes.
  • Vakantietoeslag was NLG 24,00 voor gehuwden en NLG 12,00 voor ongehuwden.                       

 
De integratie van de CAO's

Naast de CAO voor uurloners kwam er in 1933 een CAO voor de voorlieden en opzichteressen. In 1948 en 1949 werden CAO's afgesloten, respectievelijk voor beambten, meesters en hoofdmeesters.
In 1967 werden al deze contracten geïntegreerd en ondergebracht in één collectieve arbeidsovereenkomst (CAO-I) voor die categorie van personeel waarvoor ze nu ook geldt.
Daarnaast kwam er een CAO voor het hoger personeel (CAO­-II).
De CAO bestaat in 1994 62 jaar. Al een oudere heer. Het heeft in al die jaren een centrale rol gespeeld in de arbeidsverhoudingen in ons bedrijf.
Incidenteel waren er zaken die spanning opriepen, maar dat was soms het gevolg van invloeden uit de maatschappij. Ook de Nederlandse regeringen in het verleden deden bepaalde ingrepen waar niet iedereen gelukkig mee was. Door veel praten over en weer, geven en nemen, zijn door de jaren heen goede arbeidsverhoudingen en overeenkomsten ontstaan, waar een ieder zich best in kan vinden.
De CAO's zijn inhoudelijk sterk veranderd en verbeterd voor het personeel. Wanneer het personeel van het eerste CAO-uur de huidige CAO zouden lezen...., ja wat zouden ze dan denken.

Vult u dat zelf maar in.

© 2016 Historisch Museum Ede. All Rights Reserved.

Design: @Magic