enka

Wie was dokter Heimans?

Op 1 februari 1925 trad de heer T.Heimans in dienst als bedrijfsarts op de lokatie Ede. Hij was daarmee de eerste bedrijfsarts van ons bedrijf en heel veel ouderen zullen hem nog wel kennen als de dokter waar je geen grapjes mee kon maken. Een ziektebeeld simuleren leerde hij je in één keer af. In 1963 ging hij met pensioen en dat is dan ook weer 30 jaar geleden.    

Wie was dokter Heimans?  

In navolging van de bedrijfsartsactiviteiten bij het zusterbedrijf in Arnhem besloot de directeur, de heer Hartogs, ook in Ede een bedrijfsarts te benoemen. Dokter Heimans was toen 27 jaar oud, met nog weinig ervaring en zeker niet op het terrein van de bedrijfsgeneeskundige dienst.   

De bedrijfsgeneeskundige dienst.

a80.ht6Het 25-jarig bestaan van de vereniging "Het Groene Kruis" te Ede op 2 nov. 1928 in de zaal van de Sociëteit Amicitia in hotel / restaurant "Hof van Gelderland". De vereniging werd opgericht op 19 juni 1903 door dr. C.A.H. Weijer. Op de foto staan 5e van links: Th Heimans, bedrijfs- en huisarts te Ede

Bedrijfsartsen waren er in die tijd in Nederland eigenlijk niet; een enkel groot bedrijf, zoals Hoogovens in IJmuiden, kende een eigen medische dienst met een vaste arts. Een eigen bedrijfsarts was toen bij Enka voor het kunstzijde spinnen geen overbodige luxe. Vooral in de eerste jaren waren een aantal chemische processen nieuw en men had in Nederland nog niet zoveel ervaring met de effecten voor de gezondheid van de mensen. De spinners hadden bijvoorbeeld, door de gassen die vrij kwamen bij het spinnen, last van de ogen. Men noemde dat toen spinogen. Dat was soms zo erg dat de spinners dagenlang het zonlicht niet konden verdragen. De spinmachines waren toen nog niet afgesloten en de gassen werden niet afgezogen. Ook de spinhygiëne was niet optimaal.  

Dokter Heimans was, zoals wij hem kennen van vroeger, een voortvarend man. Al vrij snel had hij mede steunend op de ervaringen van het Enka-bedrijf uit Arnhem een model medische dienst opgezet met een, zoals men dat in die tijd beschreef, unieke verbandkamer, onderzoekskamer, spreek- en wachtkamer. Zaken, voor die tijd erg nieuw. Ook de organisatie rond het spreekuur, ziekencontrole, keuringen, etc. regelde hij goed. Zijn eerste medische lokatie was in een deel van het fabriekscomplex, dat in de oorlogs­jaren is weggebombardeerd. Dat was ongeveer op de plaats waar nu het magazijn staat. Een gedeelte is nu bestraat en vormt de doorgang naar de centrale en de kantine. Na de oorlog mocht hij een nieuw gebouw zetten op de grote binnenplaats. Dat staat er nog steeds en is nog niet zo lang geleden gerenoveerd.    

De patiënten

Al vrij snel kwamen er verbeteringen in de produktie­processen voor het uitvoerend personeel. De samenwerking tussen de chemische-, produktie- en technische dienst werk­ten vruchtbaar. De spinogen verdwenen.Zoals wij in de aanhef al schreven...... bij die dokter moest je toch wel echt ziek zijn! Er waren medewerkers die voor hem door het vuur gingen, maar er waren er ook heel wat die liever een straatje omgingen.  

De reddingsbrigade

In 1925, hij was nog maar kort in dienst, ontstond er een zeer ernstig ongeluk in de spinnerij. Door een explosie kwamen drie medewerkers om het leven en waren er veel gewonden. Een zeer tragisch ongeval. Dat was de aanleiding voor hem om een brand- en reddings­brigade op te richten.  

De oorlogsjaren

Enkele malen is zijn actieve werkperiode onderbroken. In de mobilisatie van het Nederlandse leger in 1939, was hij officier van gezondheid bij het 29e regiment infanterie, dat in de mei­dagen van 1940 nabij Achterberg (Rhenen) gelegerd was. De oorlogshandelingen heeft hij daar meegemaakt. Hij heeft voor moedig en beleidvol optreden tegenover de vijand het "Bronzen kruis" gekregen. Tijdens de vechthandelingen is hij dwars door de vijandelijke linies gedrongen om gewonde Nederlandse militairen op te halen, die bij een hulpverband­post waren achtergebleven.In 1943 heeft hij, in opdracht van de bezetter, een paar maanden gevangen gezeten. Vanaf zijn vrijlating mocht hij op last van de bezetter het medische werk op de fabriek niet uitvoeren. Hij saboteerde min of meer het sturen van Nederlandse werknemers naar Duitsland. Hij heeft toen tijdelijk gewerkt als bacterioloog op het Melkwollaboratorium. In september 1944 was hij één van de eersten die de Canadese para­chutisten de hand drukten. De laatste maanden van de oorlog moest hij onderduiken. Maar toen lag de fabriek stil en voor een deel zwaar vernield.  

De bedrijfsarts

De invloed van Dokter Heimans was groot, niet alleen op de fabriek, maar ook daarbuiten. Het bedrijf luisterde graag naar zijn medische en maatschappelijke adviezen. Als arts leerde hij de mensen kennen en menigeen stortte zijn of haar hart bij hem uit. Door zijn zekere on­partijdigheid en het vertrouwen wat hij genoot, wist en kon hij voor velen op­los­singen vinden. Veel ouderen hebben ook EHBO-les van hem gehad. We herinne­ren ons een avond in het EHBO-lokaal dat we met een groep zaten te wachten op de dokter, want die had zich ver­laat. Eén van de cursisten, die toevallig heel veel leek op de dokter nam het initiatief en ging achter het katheder staan om de dokter te imiteren. Hij deed dat meesterlijk, maar had niet in de gaten dat achter hem in de deuropening de dokter stond mee te luisteren. Toen wij niet meer durfden te lachen, voelde hij dat er iets niet goed ging. De pseudoarts bemerkte de dokter en met een rood gezicht ging hij zitten, verscholen achter de ruggen van zijn collega's.Dokter Heimans was fair en liet het erbij..... alhoewel, bij het tijdens de les braakneigingen opwekken door twee vingers achter in de keel te steken bij een patiënt moest de dokter een voorbeeldslachtoffer hebben. U begrijpt het wel, onze pseudo-arts moest eraan geloven. Naast dat hij bedrijfsarts was had hij ook een eigen prak­tijk aan de Bennekomseweg in het witte huis "Oase" geheten. Wat hij als mens verder betekende voor activiteiten, zie het volgende stukje.    

De mens Heimans

Bekendheid heeft hij mede gekregen door de bekende violist Herman Krebbers. Herman was een zoon van de hoofdportier van ons bedrijf. Hij kon redelijk goed viool spelen en had les van mevrouw Van Zoelen op de Bergstraat te Ede. Dokter Heimans heeft Herman gestimuleerd om een opleiding te volgen tot violist en heeft hem ook de mogelijkheden gegeven de opleiding te kunnen volgen. In latere interviews heeft Herman Krebbers zijn erkente­lijk­heid naar dokter Heimans getoond.  Ook voor de gemeenschap was de dokter actief. We noemen de oprichting van het Julianaziekenhuis, met later een bestuursfunctie. Ook het Groene- en Rode Kruis in Ede en het kraamcentrum droeg hij een warm hart toe. Hij is mede-op­richter geweest van "het Dorp" in Arnhem. U weet nog wel van de grote geldactie van Mies Bouwman. Ook was hij in­dertijd voor­zitter van het Enkazwembad in Ede.   

Scheepsarts bij de Holland-Amerikalijn!  

Tijdens een reis als passagier met de Willem Ruys werd de scheepsarts ziek en nam dokter Heimans de taak van hem over. Dat beviel hem zo goed dat hij later in zijn vakantie op de Maasdam, die op Amerika voer, scheepsarts werd. Een gedreven arts die zelfs in zijn vakantie het nuttige met het aangename wist te verenigen.

Hij heeft helaas niet lang van zijn pensioen kunnen genieten. Hij overleed op 8 januari 1969. Een legendarisch man was hiermee heengegaan

© 2016 Historisch Museum Ede. All Rights Reserved.

Design: @Magic