enka

Van weekloon naar maandsalaris

Dit jaar is het 25 jaar geleden (1967) dat het gehele personeel overging naar maandelijkse salarisbetaling via de bank of giro. Tot die tijd gebeurde de salarisbetaling contant in het bedrijf via een loonzakje met afrekeningsstaatje. Een groot deel van het personeel kreeg dit wekelijks en een klein deel maandelijks.
Zo waren er eigenlijk twee groepen werknemers in dienst, te weten weekloners en maandloners. Dit had te maken met de toen nog aanwezige standverschillen. De overall- en witte boordenmentaliteit.
Vooral in de beginjaren werd dat bewust in stand gehouden. Dat gold niet alleen voor ons bedrijf, dit was in heel Nederland zo. Terecht mag gezegd worden dat het jaar 1967 een belangrijk jaar was voor de integratie van het personeel naar een gezamenlijke CAO.

De uitbetaling

De overgang naar girale betaling was voor het maandsalarispersoneel niet zo'n grote verandering. Je vroeg een giro- of banknummer aan en gaf dit nummer door aan de salarisadministratie. Tot die tijd las je in de "Spindop", wanneer de salarisbetaling plaatsvond. Zie bijgaande tekening uit een oude "Spindop". Er kwam toen een meneer uit Arnhem met een grote tas en bij hem kon je je salaris halen. Even natellen en aftekenen voor akkoord.
Voor de weekloners werd het een grote verandering. Een deel van de maand zonder geld zitten kon natuurlijk niet. Tijdens die overgang kreeg het weekloonpersoneel een weekloon extra. Een soort voorschot van de winstuitkering.
Voor veel huisgezinnen was dit hard nodig. Veel huisvrouwen waren jarenlang gewend aan een wekelijks zakje met geld. In die tijd ging het meeste geld naar de eerste levensbehoeften.

 

NB78.h4Voor luxe dingen was bijna geen ruimte. Er waren zelfs gezinnen die stonden te wachten tot Pa thuiskwam met geld om snel nog even boodschappen te doen voor het eten. In de jaren voor de Tweede Wereldoorlog stonden moeders al te wachten aan het begin van de Parkweg (zie foto begin Parkweg uit ongeveer 1935).
Het had dan ook wel eens te maken met geld verdrinken in het café door manlief. Echtelijke twistjes kwamen toen wel voor op straat.
Hoe ging de wekelijkse uitbetaling? De tijdschrijvers haalden donderdags de salariszakjes van het salariskantoor. Ieder voor hun eigen afdeling. Hij verdeelde de zakjes over de ploegendiensten en dagdienst. Werkte je in de ploeg, dan kwam de meester (wachtchef) langs met een houten kistje, waar de loonzakjes in stonden. Hij kwam bij je tussen de machines natellen, aftekenen en meenemen. De meester nam toen gelijk de gelegenheid om, wanneer je het verdiende, je ernstig toe te spreken, bijvoorbeeld bij slechtere arbeidsprestatie.
Velen werkten toen in akkoordloon. De weeklonen waren niet altijd gelijk. Het soort dienst dat je de week daarvoor gedraaid had, was bepalend. Nachtdienst werd iets beter betaald dan ochtenddienst. Ook bij te laat komen moest je geld inleveren. Twee minuten te laat betekende 10 minuten inhouding. Te laat komen gebeurde veel in de eerste dienst van de nachtdienst.
Die begon op 00.00 uur van de zondag- op maandagnacht. Televisie was er nog niet voor de weeklooninkomens en de zondagavond werd dan een lange avond.....
Het kwam wel eens voor dat vader nog even bij moeder op bed ging liggen en ja, u begrijpt wel dat de tijd dan snel gaat.

Standverschillen

De standverschillen tot 1967 tussen de week- en maandloners waren zeer groot. In het algemeen was het zo dat als je in de fabriek werkte, dat je op weekloon zat en als je op kantoor werkte, had je een maandsalaris.
De laatste groep werd meneer of mevrouw genoemd. Werkte je in de fabriek, dan was je naam of fabrieksnummer het aanspreekpunt. In de fabriek werkte je per week 48 uur, op kantoor 41½ uur. De fabriek begon om 07.30 uur, het kantoor om 08.45 uur.
De fabriek telde een half uur pauze, het kantoor ging 1½ uur pauzeren. In de fabriek werd de tijd van begin en einde geklokt, voor de maandsalarisgroep niet.
Ook de verschillen in salarissen waren aanzienlijk. Wanneer je het geluk had om promotie te maken naar maandsalaris, dan ging je in loon en status goed vooruit. Je mocht dan je fiets stallen binnen de poort en zijn er nog een paar verschillen.
De integratie in 1967 maakte, dat al deze verschillen geleidelijk aan werden opgeheven. De verhoudingen werden daarna stukken beter en verkrampte situaties, die zich soms voordeden, kwamen minder voor.

© 2016 Historisch Museum Ede. All Rights Reserved.

Design: @Magic