enka

Van ENKA naar AKU

Na het passeren van de akte tot oprichting van de Nederland­sche Kunstzijde­fabriek op 8 mei in 1911 in Den Haag, is het bedrijf in 1912 in Arnhem kunstzijde gaan spinnen. Vorige maand hebben wij u verteld over de problemen die er geweest zijn in de beginjaren. De naam Nederlandsche Kunstzijdefabriek veranderde in de spreektaal geleidelijk naar de afkorting eNKa, waarvan alleen de letters N en K de afkorting aangaven van de oorspronkelijke naam. De e en de a zijn er bijgekomen door het uitspreken van de middelste twee letters. Uit oude verhalen lezen wij verschillende oorzaken van die afkorting. Het zou een z.g. telegram-afkorting geweest zijn. Weer anderen vertellen met de hand op het hart dat de naam ontstaan is tijdens het voetballen, om de voetballers aan te vuren met 'hup eNKa...'. Hoe het ook zij, de officiële benaming van het bedrijf veranderde in ENKA n.v. en al vrij snel na de beginjaren.
 

Uitbreidingen

Toen in Nederland begonnen werd met deze nieuwe industrie, waren Engeland, Frankrijk en Duitsland al wat verder gevorderd en was de kunstzijde al op de markt. Na de eerste wereldoorlog (1914-1918) kwam in Nederland uitbreiding van de capaciteit. Ede werd gebouwd en in Arnhem werd een groot bedrijf ten oosten van het oude bedrijf gebouwd. In Breda ontstond de H.K.I. (Hollandse Kunstzijde Industrie) gebouwd. In het begin als zelfstandige onderneming, later gefuseerd met de ENKA. In 1928 kwam er een concurrerend bedrijf bij in Nijmegen, de z.g. NIJMA, aan het MaasWaalkanaal. De NIJMA is altijd zelfstandig gebleven en sloot in de zestiger jaren haar poorten. Alle bedrijven deden het bijzonder goed en er werd behoorlijk verdiend. Er was zelfs een jaar bij dat ENKA 108% dividend op de aandelen heeft uitgekeerd. Voor ENKA was Duitsland het voornaamste export-land van onze garens. H.K.I. en NIJMA waren meer voor de Nederlandse markt.

Belangen in het buitenland:

In 1925 werd de "Maatschappij tot exploitatie van kunstzijde­fabrieken in het buiten­land" opgericht. De officiële naam van deze maatschappij is N.V. MAEKUBA, als houdster van buiten­landse aandelen.
De maatschappij kreeg opdracht investeringen en deelnemingen in het buitenland tot stand te brengen. In Frankrijk werden belangen verworven in Lyon. In Engeland werd de Britisch ENKA opgericht, in Italië twee fabrieken (Italenka) en in Duitsland in Breslau, samen met de Glanzstoff fabrieken A.G. In 1929 stak de ENKA de oceaan over en in Amerika kwam een bedrijf in Asheville in de staat North Carolina, de z.g. American Enka Corporation. Veel van deze bedrijven en belangen bestaan niet meer, of niet meer in eigendom van het concern.

Vereinigte Glanzstoff Fabriken A.G.

Het jaar 1929 was voor de ENKA een belangrijk jaar. De econo­mische wereldcrisis greep om zich heen en leidde een tijd in van een hard bestaan voor alle industrieën. Van onschatbaar belang voor de onderneming is de periode geweest in het over­leg dat leidde tot een fusie met de Vereinigte Glanzstoff Fabriken A.G. met 6 fabrieken in Duitsland, met daarnaast omvangrijke vertakkingen in het buitenland. Net in 1929 werd dit positief afgerond. De emissie met nieuwe aandelen kon ENKA doen omdat enerzijds het bedrijf ENKA goed verdiend had en anderzijds omdat de Glanzstoff Fabriken na de 1e wereldoorlog het minder goed deden. Met de emissie was een bedrag gemoeid van 100 miljoen gulden. Voor die tijd een ongelooflijk groot bedrag. Zoals de geschiedenis schrijft had dit financiële kunststuk tot gevolg dat het uitstaand vennootschapskapitaal ongeveer 5 maal zo groot werd. De naam van de nieuwe onderne­ming is vanaf dat jaar Algemeene Kunstzijde Unie N.V. met een gezamenlijk verkoopkantoor in Arnhem. We lezen in de oude geschriften dat het nieuwe concern op zo'n 1% na het uitstaand aandelenkapitaal van de V.G.F. verwierf. Ondanks dat de V.G.F. verre de meerdere in bedrijven was dan ENKA. De H.K.I. in Breda kwam toen ook volledig onder de vleugels van het nieuwe concern A.K.U.

Dr. J.C. Hartogs

Voor de eminente stichter van de ENKA, de heer J.C. Hartogs, leidt de fusie met de V.G.F. tot het afscheid van zijn schep­ping. Het delen van de eindverantwoordelijkheid in de nieuwe onderneming, waarin de leiding over de Nederlandse- en het Duitse deel gesplitst was, viel hem zwaar. Al in het jaar na de fusie legt Dr. Hartogs zijn functie als directeur neer. Hij blijft tot zijn dood in 1932 adviseur van de raad van commissarissen. Dr. Hartogs is 52 jaar geworden.

A.K.U. n.v.

De naam Algemeene Kunstzijde Unie is later gewijzigd in de afkorting A.K.U. n.v., omdat het bedrijf een scala van andere produkten ging produceren en de naam waarin "kunstzijde' genoemd werd, niet reëel meer was.

© 2016 Historisch Museum Ede. All Rights Reserved.

Design: @Magic